نشر عدالت
ساعتى عدالت بهتر از هفتاد سال عبادت است كه شب‏هایش به نماز و روزهایش به روزه بگذرد

در رابطه با تاثیر انقلاب اسلامی بر عدالت خواهی جامعه ایران؟

رابطه اسلام و عدالت :
انقلاب اسلامی ، انقلابی است كه بر خلاف بسیاری از انقلابهای دیگر بر پایه اسلام بنا نهاده شده است و اسلام به عنوان ایدئولوژی تعیین كننده آن مطرح می باشد بنابر این پیش از ورود به رابطه انقلاب اسلامی و عدالت خواهی لازم است رابطه میان اسلام و عدالت مورد بررسی قرار گیرد تا سپس میزان تاثیر انقلابی كه بر مبنای اسلام بنا نهاده شده است بیشتر فهمیده شود .
عدالت خواهی به عنوان یك امر كمالی، مطلوب و مقصود بشر است و انسان به طور فطری گرایش به آن دارد (نحل، آیه 90) و از ظلم و بی عدالتی می گریزد؛ زیرا كمال خواهی آدمی موجب می شود تا به عدالت به عنوان مهم ترین سازوكار رشد و تعالی و كمال بنگرد و تحقق و اجرای آن را بخواهد.
از این رو كسانی كه هم چنان بر فطرت الهی باقی مانده اند و به وسوسه های نفسانی و شیطانی، فطرت و طبیعت خدادادی خود را دگرگون نساخته اند، گرایش به عدالت داشته و با ستم به مبارزه برمی خیزند و از آن بیزاری می جویند. بر این اساس خداوند در آیاتی از جمله 135 سوره نساء و 8 سوره مائده و 85 سوره اعراف، اجرای عدالت و گرایش و گواهی به آن را به عنوان یك حق، مقتضای ایمان انسان می شمارد. به این معنا كه انسانی كه بر فطرت سالم و عقل سلیم است، به خداوند ایمان دارد و همین ایمان، وی را به سوی كمال دیگری چون عدالت می كشاند و اجرای آن را خواهان می شود.
آگاهی انسان به هدفمندی آفرینش و توجه به معاد و رستاخیز و حساب و كتاب آخرت موجب می شود تا اجرای عدالت را عاملی مهم برای قرار گرفتن در مسیر درست و امكان پاسخ گویی در رستاخیز قلمداد كند. از این رو خداوند در آیه 29 سوره اعراف چنین توجهی را پشتوانه خوبی برای اجرا و رعایت عدالت از سوی انسان و جوامع بشری معرفی می كند.
از طرفی با نگاهی گذرا به اهدافی كه قرآن برای پیامبران و ماموریت ایشان تعریف كرده به آسانی می توان دریافت كه عدالت، قطب همه حركت ها و محور همه تلاش های پیامبران و مصلحان تاریخ بشریت بوده است.
خداوند همان گونه كه خود نظام هستی را بر پایه عدالت آفریده (آل عمران آیه 18) همچنین فرد فرد انسان ها را به عدالت و رعایت آن دعوت می كند (نساء آیات 3 و 58 و 127 و 125 و آیات بسیار دیگر) و به عنوان یك وظیفه عمومی و همگانی از ملت ها و جوامع بشری می خواهد تا آن را در جامعه به مورد اجرا گذارند تا از بركات و آثار ارزشمند آن، یعنی دست یابی به توحید واقعی (آل عمران آیه 18)، بهره مندی از امدادهای خاص الهی (بقره آیه 194)، محبت الهی (مائده آیه 42 و حجرات آیه 9 و ممتحنه آیه 8) و دست یابی به كمالات از طریق متاله شدن و خدایی گشتن (آل عمران آیه 18 و آیات دیگر پیش گفته و نیز نساء آیه 135) و دست یابی به سعادت و فرجام نیك در دنیا و آخرت (اسراء آیه 25) برخوردار گردند.
ریشه این خواسته الهی و ماموریت بشری را می بایست در ربوبیت الهی بر همگان جست كه خواهان عدالت و اجرای آن در میان همگان است (شورا آیه 15) و برپایی آن را در جامعه، هدف الهی از بعثت پیامبران و ارسال كتب آسمانی بر می شمارد. (حدید آیه 25)
ایجاد عدالت در جامعه، فلسفه تشریع میزان، دین، قوانین عادلانه (حدید آیه 25) و اقامه و برپایی آن از سوی توده های مردم به عنوان یك وظیفه، مسئولیت، فلسفه آفرینش و هدف خلقت، در آیاتی از جمله 29 و 187 سوره اعراف و 35 سوره اسراء و 181 و 182 سوره شعراء بیان شده است.
با نگاهی به نقش و ارزش عدالت در همه ابعاد زندگی بشر و بلكه هستی می توان دریافت كه چرا عدالت تا این اندازه ازنظر اسلام و قرآن و مصلحان تاریخ بشر از جایگاه ویژه ای برخوردار بوده و به عنوان دغدغه اصلی بشر و رهبران آن درآمده است؛ زیرا بدون عدالت هرگز سنگی روی سنگی بند نمی شود و جهان، پایدار و باقی نخواهد ماند؛ چه آنكه جهان بر پایه قسط و عدالت استوار است.
خداوند مومنان را موظف به رعایت عدالت در مسیر زندگی كرده است (شورا آیه 4) و همین امر موجب شده كه حركت توفنده انقلاب اسلامی برای برپایی عدالت و ستم ستیزی شكل بگیرد.
ایمان مردم به درستی راه پیامبران و نومیدی ازنظریه ها و دكترین های بشری برای ساختن جامعه ای برتر و متمدن موجب شد تا به بهره گیری از آموزه های وحیانی روی آورند و تلاش كنند آنرا در جامعه اجرایی كنند و عدالت همه سویه و فراگیر را بجویند.(محسن عابدینی ، عدالت خواهی و ظلم ستیزی دو ویژگی برجسته انقلاب اسلامی ، روزنامه كیهان ، پنجشنبه 29 بهمن 1388- شماره 19585 )
عدالت و انقلاب اسلامی :
در زمینه رابطه عدالت و انقلاب اسلامی باید بگوییم با بررسی مختصر موضوع عدالت و مقایسه آن با موضوع انقلاب اسلامی به نظر می رسد نوعی رابطه دو سویه میان این دو موضوع مطرح باشد : به عبارتی از یك سو انقلاب اسلامی برآمده از یكی از مهمترین خواست های اصلی مردم ایران در تاریخ معاصر به نام «عدالتخواهی» بود و از سویی دیگر انقلاب اسلامی تاثیرات فراوانی بر موضوع عدالت و عدالتخواهی در جامعه اسلامی ایران گذاشته است . به تعبیری دیگر یكی از انگیزه ها و نیز اهداف انقلاب اسلامی تحقق عدالت اجتماعی و ریشه كن نمودن ظلم و ستم در تمامی ابعاد واز بین بردن فاصله طبقاتی بوده و هست و اهمیت این اصل تا جایی است كه تحقق عدالت اجتماعی به عنوان غایت حركت جامعه اسلامی معرفی شده است . مقام معظم رهبری در این زمینه معتقدند : اساس اداره تشكیلات كشور عدالت اجتماعی است در تمام آثار دینی كه شما نگاه می كنید ، هدف و غایت برای حركت جامعه اسلامی ، تشكیل جامعه عادله است راجع به امام زمان ( عج) این همه اثر است ولی در اغلب اینها گفته می شود كه این بزرگوار تشریف می آورند تا این كه جهان را پر از عدل كنند ( منشور دولت اسلامی ، باز خوانی مواضع و انتظارات مقام معظم رهبری از قوه مجریه ، دفتر جریان شناسی تاریخ معاصر ، قم: همای غدیر، 1384،پیام به مناسبت دومین سالگرد ارتحال امام ره 13 خرداد 70) و از سویی دیگر نیز تحقق جامعه اسلامی بدون عدالت اجتماعی غیر ممكن است و هدف بزرگ انبیاء تامین عدالت اجتماعی بوده است ؛ « لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الكتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط ، ما رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آنها كتاب و میزان نازل كردیم تا مردم قیام به عدالت كنند.» ( سوره حدید آیه 25)بر این اساس اولین و مهمترین ارزش در نظام جمهوری اسلامی از نظر عملی تحقق عدالت اجتماعی است و مقام معظم رهبری در این باره فرمودند: اولین ارزش در نظام ما از لحاظ عملی باید تامین عدالت اجتماعی باشد این مهم باید در تمام برنامه ریزی ها و عمل ها و امثال آن مورد توجه قرار بگیرد در نظام اسلامی عدالت مبنای همه تصمیم گیریها ی اجرایی است و همه مسئولان نظام باید به جد و جهد و با همه اخلاص در صدد اجرای عدالت در جامعه باشند ( منشور دولت اسلامی ، 19/10/ 83 سخنرانی در دیدار با اقشار مختلف مردم قم) شهید مطهری نیز عدالت اجتماعی را به عنوان یكی از اركان سه گانه ( عدالت اجتماعی , استقلال و آزادی , معنویت )اصلی بقاء و تداوم انقلاب اسلامی مطرح نموده است كه این مساله گویای اهمیت این امر در انقلاب اسلامی است ایشان در این خصوص فرموده اند: در مورد وضع آینده انقلاب اسلامی خودمان یكی از اساسی ترین مسائل , همین مساله عدالت اجتماعی است ...انقلاب اسلامی ما اگر می خواهد با موفقیت به راه خود ادامه دهد راهی بجز بسط روشهای عدالت جویانه و عدالت خواهانه در پیش ندارد. ( مرتضی مطهری , پیرامون انقلاب اسلامی , تهران : انتشارات صدرا, 1368, ص 149 و 154و155 ) انقلاب اسلامی در طول حیات پربركت خویش تلاش نموده است تا زمینه عدالت اجتماعی را فراهم نماید و در این راستا اقدامات شایسته ای انجام داده است اما در عین حال ایجاد عدالت اجتماعی و ساختن جامعه ای این چنین نیازمند تلاش و كوشش بیشتر و بی وفقه مسئولان نظام است و هنوز تا تحقق جامعه ای كاملا اسلامی كه عدالت اجتماعی بر تارك آن بدرخشد و به عنوان الگویی برای سایر جوامع و كشورها مطرح گردد فاصله زیادی وجود دارد اما آنچه در این راستا دارای اهمیت است این است كه انقلاب اسلامی این راه را آغاز نموده و با جدیت پیگیری و دنبال می كند و دولت برای تحقق عدالت اجتماعی مصمم است .(برای اطلاع بیشتر به منابع زیر مراجعه شود؛ ویژگیهای انقلاب اسلامی , در آینه نگاه مقام معظم رهبری , تهران : موسسه فرهنگی قدر ولایت , 1380,رویش , درآمدی بر كارآمدی نظام جمهوری اسلامی , علی اكبر كلانتری , قم: نشر معارف , 1383, نود ودو دستاورد انقلاب اسلامی ایران , تهران: موسسه فرهنگی قدر ولایت , 1382)
بنابر این هم عدالتخواهی مردم ایران منجر به آغاز و پیروزی انقلاب اسلامی شد و هم پیروزی انقلاب اسلامی به گسترش عدالت در جامعه كمك شایانی نمود .
تاثیرات انقلاب اسلامی در روندعدالت خواهی در ایران :
علاوه بر مباحث نظری پیرامون رابطه عدالت و انقلاب اسلامی لازم است به تاثیرات انقلاب اسلامی بر روند عدالت خواهی در ایران نیز اشاره ای داشته باشیم . از این منظر تاثیرات زیر را می توان به عنوان مهمترین این تاثیر ها بیان كرد :
1 – آغاز روند انقلاب اسلامی باعث تبدیل عدالت به یكی از مهمترین خواسته های اصلی مردم شد . علت نیز این بود كه پس از دوران مشروطه كه جنبش عدالتخانه به بركت منورالفكران غربزده و برخی خواص ناآگاه تبدیل به جنبش مشروطه شد و عدالت با قرائت غربی آن ، جاده مشروطه را به سمت استبداد رضاخانی منتهی كرد ، عدالت تبدیل به گوهر گمشده ای شد كه وصول به آن امری دست نایافتنی تلقی شد فلذا در جریان جنبش های اجتماعی دوران پهلوی اول و دوم و به ویژه در جریان نهضت ملی شدن صنعت نفت كمتر شاهد طرح عدالت به مثابه یك مطالبه عمومی و خواست اصلی بودیم . اما آغاز روند انقلاب اسلامی كه به دلیل اتكاء به مبانی اسلامی ، عدالت را به عنوان یكی از اركان وجودی خویش همراه داشت باعث شد تا عدالت به عنوان یك خواست عمومی مطرح گردد . امام خمینی ره نیز به عنوان رهبر انقلاب همواره یكی از اهداف خود از انقلاب اسلامی را تحقق عدالت به ویژه از طریق ایجاد حكومت اسلامی عنوان كرده و می فرمودند : « ما كه مى‏گوییم حكومت اسلامى، مى‏گوییم حكومت عدالت، ما مى‏گوییم یك حاكمى باید باشد كه به بیت المال مسلمین خیانت نكند، دستش را دراز نكند بیت المال مسلمین را بردارد، ما این یك مطلب را مى‏گوییم. این یك مطلب مطبوعى است كه در هر جامعه بشرى كه گفته بشود، براى هركس گفته بشود، از ما مى‏پذیرند»(صحیفه امام، ج‏3، ص: 509)
2 – انقلاب اسلامی تفسیری اصیل از عدالت و عدالت خواهی را به جامعه اسلامی ایران ارائه داد . چرا كه موضوع عدالت یكی از موضوعاتی بود كه دستمایه برخی فعالان اجتماعی و سیاسی و به ویژه احزاب و گروههای ایدئولوژیك قرار گرفته و با توجه به برانگیخته شدن مردم برای تحقق عدالت هركدام از این گروهها تفاسیری از عدالت ارائه می كردند كه در مجموع با دیدگاه اصیل دینی در تعارض بودند كه در این میان دو تفسیر از عدالت از همه بیشتر مشهود بود :
الف – تفاسیر ماركسیستی از عدالت : در تفاسیر ماركسیستی عدالت در «برابرى اقتصاد و رفاه اجتماعى» است. معیار توزیع در مرحله سوسیالیستى «كار» است؛ یعنى هر كس به قدر كارش پاداش مى گیرد و در مرحله كمونیسم، هر كس به قدر نیازش بهره خواهد برد و بدین سان، «عدالت اجتماعى» در جامعه تحقق خواهد یافت. هدف مشترك همه سوسیالیست ها حذف مالكیت خصوصى و استقرار مالكیت عمومى و دولت بود تا بتوانند سازمان اجتماعى جوامع را براى استقرار عدالت و مساوات اجتماعى تغییر دهند. در این نگرش اگرچه مفهوم عدالت از مفاهیم اساسى و اصولى به شمار آمده، اما در واقع، به عدالت توزیعى در محصولات، امكانات و فراورده هاى مادى منتهى شده است. در این نگاه، توزیع عادلانه و برابرى ثروت ـ مبتنى بر نیاز ـ موردنظر است و مالكیت خصوصى مطلقاً نفى شده و آزادى انسان ها را تحت الشعاع قرار داده است؛ یعنى با نام عدالت، عدالت ذبح گردیده است. از این رو در عمل هیچ یك از اصول آن نتوانسته است مشكل اجتماعى، سیاسى و فكرى انسان ها را حل كند و در نهایت، به حكومت هاى تك حزبى و توتالیتر ختم شده كه منجر به شكست و فروپاشى گردیده است. (ر.ك : نیم نگاهى به مفهوم عدالت و عدالت نبوى ، على عطائى ، ماهنامه معرفت، شماره 110 ؛ عبدالحسین كافى، پس از كمونیسم حكومت حق و عدالت، تهران، اتحادیه مسلمین ایران، 1333، ص 133ـ 148 .) این مفهوم از عدالت اگر چه به طور كلی در جامعه ایرانی به دلیل ریشه های مذهبی آن نتوانست هرگز جای پایی برای خود باز كند اما به هر حال تفكری بود كه در میان روشنفكران چپ گرا رواج كامل داشت و تلاش می شد تا در شرایط خلا تفاسیر اصیل از عدالت در جامعه به عنوان نسخه بی بدیل از مفهوم عدالت اشاعه یابد و با توجه به اینكه در آن مقطع هیچ تفكر انقلابی غیر از تفكر ماركسیستی در جامعه فعالیت وسیع و گسترده نداشت لذا این موضوع به تدریج مورد توجه اقشار مذهبی انقلابی هم قرار گرفت كه باعث بروز التقاط در دیدگاههای دینی آنان گردید . اما آغاز انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی نشان داد كه عدالت از منظر اسلام گوهر یگانه ای است كه هدفش رساندن بشر به سعادت واقعی او می باشد . بر این اساس عدالت مفهومی اصیل در اسلام است كه نیازی به ایدئولوژی های غربی و شرقی برای تفسیر و تبیین جایگاه آن در تفكرات انقلابی ندارد چرا كه خود اسلام ، دارای تفكرات انقلابی می باشد و بر اساس آن توانایی تفسیر و تبیین عدالت در جامعه را دارا می باشد .
ب – تفاسیر التقاطی دینی از عدالت : این تفسیر از عدالت در راستای تلاشهای برخی مسلمانان متاثر از فضای روشنفكری چپ زده برای تاویل و تفسیر مفاهیم دینی صورت گرفت و بر این اساس همانگونه كه بسیاری از مفاهیم دینی همچون توحید ، معاد و ... مورد تاویل و تفسیر های مادی گرایانه قرار گرفت عدالت نیز دستخوش تحریف و تاویل قرار گرفت و به گونه ای تفسیر شد كه تنها شامل جنبه های محدودی از عدالت شامل برخورداری از رفاه مادی همگانی می شد و كاری به كارویژه های فراتر از جنبه های مادی عدالت نداشت كه این قبیل تفاسیر به شدت با واكنش رهبر انقلاب اسلامی مواجه شد به گونه ای كه ایشان در اظهار نظر های مختلفی به رد چنین تفاسیر جزء گرایانه پرداختند از جمله اینكه در یكی از سخنرانی های خود در این زمینه فرمودند :
«یك دسته‏اى پیدا شده‏اند كه اصل تمام احكام اسلام را مى‏گویند براى این است كه یك عدالت اجتماعى پیدا بشود؛ طبقات از بین برود. اصلًا اسلام دیگر چیزى ندارد؛ توحیدش هم عبارت از توحید در این است كه ملتها در زندگى توحید داشته، واحد باشند. عدالتش هم عبارت از این است كه ملتها همه به طور عدالت و به طور تساوى با هم زندگى بكنند؛ یعنى، زندگى حیوانى على السواء! یك علفى همه بخورند و على السواء با هم زندگى بكنند و- عرض مى‏كنم- به هم كار نداشته باشند، همه از یك آخورى بخورند. این همه آیاتى كه وارد شده است راجع به معاد و راجع به- عرض مى‏كنم- توحید، و آن همه براهینى كه وارد شده است راجع به اثبات یك نشئه دیگرى (3)، اینها [را] آنى كه متدین است غَمْضِ عین مى‏كند، چشمهایش را از این آیات مى‏پوشد و مى‏رود سراغ آیات دیگر؛ آنى كه خیلى تدینش قوى نیست تأویل مى‏كند و همین.»(صحیفه امام، ج‏3، ص: 223)
ایشان در باره علت این امر می فرمایند : « این براى این است كه اسلام را نشناخته‏اند... باید- عرض مى‏كنم كه- رفع ظلم بشود و عدالت بسط پیدا كند، شما مى‏توانید تخطئه كنید. آن هم باید باشد. همه هست. محصور نیست اسلام به اینها. اسلام انسانى مى‏سازد عدالتخواه و عدالت پرور، صاحب اخلاق كریمه، صاحب معارف الهیه؛ كه وقتى كه از اینجا رخت بربست و وارد شد در یك عالم دیگرى، به صورت انسان باشد، آدم باشد.»(همان ، ص 226)
3 – انعكاس موضوع عدالت و عدالت خواهی در قانون اساسی كه نشاندهنده اهتمام انقلاب اسلامی ایران و نظام برآمده از آن به موضوع عدل و عدالت می باشد كه در این راستا نگاهی به كاربرد واژگان عدل و عدالت حاكی از این امر است به گونه ای كه در سرتاسر قانون اساسی ، 9 بار از واژه عدل و 8 بار از واژه عدالت استفاده شده و در تمامی موارد بر اجرای آن تاكید شده است . علاوه بر كاربرد واژگانی عدل و عدالت در قانون اساسی بررسی روح كلی حاكم بر سرتاسر قانون اساسی و نیز محتوای اصول و بندهای قانونی مرتبط با عدل و عدالت نیز حاكی از توجه ویژه انقلاب اسلامی به موضوع عدالت و لزوم پیاده شدن آن در جامعه و تبدیل شدن آن به یك قانون می باشد . در این قانون در همان ابتدای قانون و اصل 1 ، انقلاب اسلامی برآمده از اعتقاد مردم به حكومت حق و عدل قرآن برشمرده شده است . همچنین در اصل دوم آن ، نظام برآمده از چنین انقلابی ، بر عقایدی استوار شده است از جمله اینكه « نفی‏ هر گونه‏ ستمگری‏ و ستم‏ كشی‏ و سلطه‏ گری‏ و سلطه‏ پذیری‏، قسط و عدل‏ و استقلال‏ سیاسی‏ و اقتصادی‏ و اجتماعی‏ و فرهنگی‏ و همبستگی‏ ملی‏ را تامین‏ می‏ كند.» و در اصل سوم نیز دولت جمهوری اسلامی موظف شده است تا برای تحقق اهداف مذكور در اصل دو ، اموری را به كار برد كه بسیاری از آنها اموری هستند كه مرتبط با تحقق عدل و عدالت در جامعه می باشند .
در این قانون علاوه بر اعتقادی كه به عدالت به عنوان حق مسلم ملت انقلابی ایران وجود دارد ، این موضوع از جمله حقوقی برشمرده شده است كه برای تمام ملت های جهان نیز به رسمیت شناخته شده است چنانكه در اصل 154 قانون اساسی در این زمینه چنین ذكر شده است : « جمهوری‏ اسلامی‏ ایران‏ سعادت‏ انسان‏ در كل‏ جامعه‏ بشری‏ را آرمان‏ خود می‏ داند و استقلال‏ و آزادی‏ و حكومت‏ حق‏ و عدل‏ را حق‏ همه‏ مردم‏ جهان‏ می‏ شناسد. بنا بر این‏ در عین‏ خودداری‏ كامل‏ از هر گونه‏ دخالت‏ در امور داخلی‏ ملتهای‏ دیگر، از مبارزه‏ حق‏ طلبانه‏ مستضعفین‏ در برابر مستكبرین‏ در هر نقطه‏ از جهان‏ حمایت‏ می‏ كند.»
موضوع عدالت در قوانین جمهوری اسلامی ایران به اندازه ای اهمیت دارد كه یكی از مهمترین شرایط رهبری به عنوان ركن مهم انقلاب اسلامی و عالیترین مقام رسمی كشور ، بر اساس اصل 109 این قانون ، عدالت بوده و رئیس جمهور نیز به عنوان دومین مقام عالی كشور پس از رهبری ، یكی از وظایفی كه باید به منظور تحقق آنها در برابر قرآن كریم به خدای متعال سوگند بخورد « پشتیبانی‏ از حق‏ و گسترش‏ عدالت‏» می باشد . به همین ترتیب موضوع عدالت را در كلیه ساختارهای قانونی نظام جمهوری اسلامی و نیز گزینش مسئولان ارشد آن می توان مشاهده كرد و حتی اگر در گزینش مسئولی به این موضوع تصریح نشده باشد ، با توجه به خطوط كلی ترسیم شده برای نظام اسلامی و هدفی كه در متن و روح قانون اساسی برای تحقق عدالت در نظر گرفته شده است می توان گفت كه در گزینش كلیه مسئولان نظام جمهوری اسلامی باید عدالت گرایی به عنوان یك شاخص مطرح باشد هر چند ممكن است در مقام عمل در گزینش برخی مسئولان به این شاخص كمتر بها داده شده باشد.
4 - یكی دیگر از تاثیرات انقلاب اسلامی بر روند عدالت خواهی در جامعه ایران ، تاثیر انقلاب و رهبران آن بر روند مطالبه عدالت حتی در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی می باشد . به گونه ای كه مقام معظم رهبری علاوه بر اینكه همواره بر تحقق عدالت در جامعه ایرانی تاكید كرده و اقدامات فراوانی برای تحقق مظاهر مختلف عدالت انجام داده اند ، در عین حال مطالبه عدالت را به عنوان یكی از وظایف مهم در جامعه تلقی كرده و همگان را به مطالبه عدالت فراخوانده اند . لذا تاثیر مهمی كه در این زمینه به وجود آمده است این است كه مطالبه عدالت كه روزی توسط مردم درخواست می شد و به شدت از جانب نهادهای حاكمیت نفی می شد امروزه از جانب خود نهاد حاكمیت به عنوان وظیفه و تكلیف مردم تلقی شده و رهبر انقلاب اسلامی از مردم می خواهد تا با مطالبه دائمی عدالت مسئولان امر را نسبت به وظایف خویش متنبه سازند . مقام معظم رهبری در این زمینه می فرمایند :
«من اعتقادم این است كه باید مردم نسبت به مسأله‌ى عدالت اجتماعى و خواست عدالت اجتماعى، مجدانه و منطقى، با مسؤولانشان صحبت كنند و از دولتها و از نمایندگان مجلس این را بخواهند. باید آن كسى را كه شعار عدالت اجتماعى مى‌دهد، موظف و مسؤول كنند و از او مطالبه نمایند.»( بیانات در جلسه پرسش و پاسخ مدیران مسئول و سر دبیران نشریات دانشجویی ، 1377/12/04)
بر همین اساس مشاهده می كنیم كه اوایل دهه‌ی 80 با پیام‌های رهبر انقلاب و نام‌گذاری سال‌هااز سوی ایشان به عنوان «سال امام علی(علیه‌السلام)»، «سال پاسخ‌گویی مسؤولان» به عنوان سرآغاز گفتمان عدالت در ایران اسلامی مطرح می شود . پس از آن، عدالت‌خواهی فرمانی بود كه رهبر انقلاب در 6 آبان ماه 81 طی پیامی به تشكل‌های دانش‌جویی اعلام داشتند و ازدانش‌جویان خواستند به عنوان پرسش‌گران و مطالبه‌گران به میدان بیایند و از مسؤولینیكه مظنون به فساد هستند، مطالبه كنند: «امروز سرآغاز فهرست بلند مسایل كشور مسأله‌ی عدالت است.»( پیام مقام معظم رهبری به مناسبت دومین همایش جنبش عدالت‌خواه دانش‌جویی، 6/8/81) پیامی كه البته یك سال قبل از این، رهبر انقلاب طی فرمانی هشت ماده‌ای به مسؤولین سه قوا و نمایندگان دستگاه اطلاعاتی و سازمان بازرسی امر به برخورد با مفاسد اقتصادی نموده بودند اما این پیام عدالت‌خواهی به دانش‌جویان بود كه سر منشأ حركتی نو در میان نسل جوان دانش‌جوی انقلابی و عدالت‌خواه گردید و توانست عدالت‌خواهی وگفتمان امام(ره) و انقلاب اسلامی را دوباره احیا و باز تولید نماید.
معظم‌له خود در این خصوص می‌فرمایند: «مسأله‌ی عدالت‌خواهى را كه من با شما و جوانان مطرح مى‌كنم، به معناى این نیست كه با غیر جوانان مطرح نكرده‌ام. قبل از این نامه‌اى كه دو، سه سال پیش به یك تشكل دانش‌جویى نوشتم، مسأله‌ی عدالت‌خواهى را ده‌ها بار با مسؤولانى كه وظیفه‌ی اجرایى دارند، مطرح كرده‌ام ... اما همه‌ی این حركت‌ها براى ماندگارى و عمق‌یابى، پشتوانه مى‌خواهد كه آن پشتوانه، مطالبه و خواست، شما هستید.»( بیانات مقام معظّم رهبرى در دیدار جمعى از اعضاى تشكل‌ها، كانون‌ها، نشریات، هیأت‌هاى مذهبى و شمارى از نخبگان دانش‌جویى، 15 آبان 1382)
از منظر رهبر انقلاب، عدالت‌خواهی شأن و تكلیف همیشگی و ثابت جنبش دانش‌جویی است و باید به گفتمان غالب محیط‌های دانش‌جویی مبدل شود: «این نامه‏ى ما، مطالبه‏ى ما، مال سال 1380 است؛تاریخش آن وقت است اما همیشه تاریخِ روز دارد. (5/4/87) مطالبه‌ی عدالت به معناى این است كه عدالت، گفتمان غالب در محیط‌هاى جوان ودانش‌جویى شود؛ عدالت را مطالبه كنند و آن را از هر مسؤولى بخواهند.»( بیانات رهبر معظم انقلاب اسلامى در جلسه‌ی پرسش و پاسخ دانش‌جویاندانشگاه شهید بهشتى، 82/02/22)
«یك لحظه از درخواست و مطالبه‌ی عدالت كوتاهی نكنید؛ این شأن شماست.»( بیانات مقام معظم رهبری در دانشگاه شیراز، 14/2/87) هم‌چنین «تئوریزه كردن پایه‌های معرفتی عدالت، مطالبه‌ی عدالت از مسؤولان در همه‌ی ابعاد آن (22/2/82) و ترویج «فرهنگ مطالبه‌ی عدالت» از مسؤولان در جامعه»(بیانات مقام معظم رهبرى در دیدار جمعى از اعضاى تشكل‌ها و... ، 15 آبان 1382) و تبدیل كردن آن به گفتمانی ملی، محورهای وظایفی است كه مقام عظمای ولایت برای دانش‌جویان در تحقق گفتمان عدالت برشمرده‌اند.
از منظر رهبر انقلاب، عدالت‌خواهی شأن و تكلیف همیشگی و ثابت جنبش دانش‌جویی است و باید به گفتمان غالب محیط‌های دانش‌جویی مبدل شود: «یك لحظه از درخواست و مطالبه‌ی عدالت كوتاهی نكنید؛ این شأن شماست.»
گفتمان عدالت‌خواهی با ورود به دهه‌ی چهارم انقلاب اسلامی در سطح كلان تحت عنوان «گفتمان عدالت و پیشرفت» به گفتمان و خواست اصلی رهبر انقلاب به عنوان گفتمان آینده ساز كشور - مطرح شد و باز هم «دانشگاه و جنبش دانش‌جویی» محمل و میزبان مطالبه‌ی رهبر انقلاب گردید. پیام نوروزی رهبر انقلاب در فروردین 87 و پیام ایشان به مجلس هشتم به مناسبت آغاز به كار هشتمین دوره‌ی مجلس شورای اسلامی(7/3/1387) سرآغاز گفتمان «پیشرفت و عدالت» كه هم‌چون گفتمان عدالت‌خواهی در آغاز دهه‌ی 80، جنبش دانش‌جویی مهم‌ترین نقطه‌ی امید ایشان برای تثبیت این گفتمان بود.(الهه خانی ، مطالبات تحول ساز ، نقل از پایگاه اطلاع رسانی برهان ،
5 – یكی دیگر از تاثیرات انقلاب اسلامی بر موضوع عدالت این بوده است كه این مساله به عنوان یكی از شاخص های مهم مردم در ارزیابی میزان كارآمدی دولت های بعد از انقلاب اسلامی درآمده است به گونه ای كه حتی دولتی همچون دولت اصلاحات كه شعار توسعه سیاسی را بیش از هر شعار دیگری مبنای كار خویش قرار داده بود را می توان دولتی دانست كه بر اساس اعتقاد مردم به این شعارها به عنوان عنوان یك راهكار مهم در برابر شعارهای دولت توسعه گرای آقای هاشمی رفسنجانی كه اولویت را در مقایسه با عدالت اجتماعی و توسعه به توسعه داده بود ، توانست به جلب نظر مردم بپردازد . چرا كه حتی این دولت نیز به نفی ارزش عدالت اجتماعی نمی پرداخت بلكه در تعارض میان توسعه سیاسی و مظاهر آن از قبیل آزادی با موضوع عدالت ، اولی را در اولویت قرار داده و عدالت را در اولویت بعدی و راه رسیدن به عدالت را هم توسعه سیاسی می دانست (برای مطالعه در این زمینه رك : « فراز و فرود گفتمان عدالت در جمهوری اسلامی ایران » ، دكتر غلامرضا خواجه سروی ، دانش سیاسی ، سال سوم، شماره 6، صفحه 5-35 (31)، اسفند 1386) كه متاسفانه گذر زمان نشان داد كه این تز ، جز سیاست زدگی هر چه بیشتر جامعه و در نتیجه دلزدگی مردم از سیاست و نیز دور شدن هر چه بیشتر از مسیر عدالت نتیجه دیگری نداشت و به همین دلیل مردم برای تحقق عدالت اجتماعی سراغ دولتی رفتند كه شعار اصلی آن عبارت از عدالت اجتماعی بود كه نتیجه آن اقبال عظیم مردمی به دولت نهم و دهم بود كه نه تنها شعارش تحقق عدالت اجتماعی بود بلكه در عمل هم تلاش می كرد در سیره و منش شخصی از این موضوع پیروزی كند .
6 – تبدیل شدن موضوع عدالت به یكی از محوری ترین موضوعات تحقیق و پژوهش در دوران انقلاب اسلامی . به ویژه اینكه تحقق عدالت یكی از شعارهای محوری انقلاب اسلامی بوده و در نتیجه بررسی ابعاد مختلف آن به منظور تحقق نهایی آن ، یك ضرورت به شمار می آمد و حاصل این امر نیز برگزاری دهها همایش با عناوین مرتبط با عدالت و تالیف دهها جلد كتاب و نگارش هزاران مقاله با این موضوع بود . به گونه ای كه با جستجویی كوتاه در میان سایت هایی كه بخش هایی از مقالات مرتبط با این موضوع را جمع آوری كرده اند به آمار های جالبی بر می خوریم به عنوان مثال با جستجوی واژه «عدالت» در پایگاه مجلات تخصصی نور به 27472 عدد مقاله و با جستجوی واژه «عدل» به 15984 عدد مقاله بر می خوریم و این در حالی است كه قطعا صدها مقاله تحقیق شده در طی دوران پس از انقلاب اسلامی و به ویژه سالهای اول انقلاب اسلامی كه هنوز سخنی از اینترنت و رسانه های دیجیتال اینچنینی و فضاهایی همچون پایگاه مجلات تخصصی نور مطرح نبود ، وجود داشته است كه در این پایگاه ثبت نشده است و صدها مقاله دیگر نیز در حال تالیف است كه آنها نیز در این پایگاه درج نشده اند و علاوه بر آن برخی مقالات و پژوهش های انجام شده با موضوع عدالت ، در درون خود فاقد واژه های عدل و عدالت می باشند و در نتیجه با یك حساب ساده می توان دریافت كه آمار مربوط به این مقالات قطعا بسیار بیشتر از این عدد و رقم می باشد .
به هر حال ما امیدواریم كه حاصل این همه زحمت ها و تلاشها و تاثیرات متقابلی كه انقلاب اسلامی و جریان عدالت خواهی بر یكدیگر داشته اند این باشد كه درآینده ای نه چندان دور شاهد استقرار كامل عدالت در جهان باشیم و چه زیباست آن زمانی كه این امر با دستان با كفایت عدالت گستر واقعی جهان ،حضرت صاحب الزمان عج ، لباس واقعیت به خود بپوشد .



نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : سمانه سامانی
نویسندگان
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

                    
 
 
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات